سعید ایریلوزادیان ـ فصل امید: تبریز، شهرِ خاطرههای بزرگ و خاستگاه خیزشهای ماندگار، بار دیگر در آستانه سالروز نهضت مشروطه به بازخوانی یکی از درخشانترین فصلهای تاریخ ایران مینشیند؛ واقعهای که بیش از یکصد سال پیش، مفهوم قانون، آزادی و مسئولیت عمومی را از حاشیه متون تاریخی به متن زندگی ایرانیان آورد.
مشروطه، صرفاً نام یک نهضت سیاسی یا عنوانی در تقویم رسمی کشور نیست؛ مشروطه، لحظهای بلند در تاریخ بیداری ایرانیان است؛ لحظهای که جامعه دریافت قدرت، هرچقدر بزرگ و پرهیبت، نمیتواند بیرون از دایره قانون و پاسخگویی قرار گیرد. در آن روزگار، مطالبه قانون، در حقیقت مطالبه کرامت انسان و حق مردم برای مشارکت در سرنوشت خویش بود.
در این میان، تبریز تنها یکی از شهرهای مشروطهخواه نبود؛ تبریز ستون استوار این جنبش و قلب تپنده مقاومت ملی در برابر استبداد بود. این شهر، با ایستادگی مردانی چون ستارخان و باقرخان و با همراهی مردمی که آزادی را نه در شعار، بلکه در میدان عمل معنا کردند، نشان داد که تاریخ را گاه نه در تالارهای قدرت، بلکه در کوچههای یک شهر و در اراده شهروندان آن میسازند.
از همین منظر، برگزاری آیین گرامیداشت نهضت مشروطه در تبریز، نباید به یک مراسم مناسبتی و تکرار چند نام و تاریخ محدود شود. این آیین، فرصتی است برای آنکه جامعه امروز بار دیگر از خود بپرسد: میراث مشروطه تا چه اندازه در فرهنگ عمومی ما زنده است؟ قانون در زندگی اجتماعی ما چه جایگاهی دارد؟ و نسل جدید چگونه میتواند نسبت خود را با آن نهضت بزرگ و سرنوشتساز دریابد؟
نشست هماهنگی برگزاری این آیین، در چنین چارچوبی، واجد اهمیتی فراتر از یک جلسه اداری است. این نشست میتواند نقطه آغاز روایتی تازه از مشروطه باشد؛ روایتی که در آن تاریخ، از قاب تصاویر و صفحات کتابها فراتر میرود و به زبان فرهنگ، آموزش، هنر و رسانه با جامعه امروز سخن میگوید.
مرتضی محمدزاده، معاون سیاسی و اجتماعی استانداری آذربایجان شرقی، در این نشست با تأکید بر اهمیت تاریخی نهضت مشروطه، بر ضرورت پاسداشت این میراث گرانسنگ و انتقال مفاهیم آن به نسلهای آینده تأکید کرد. این نگاه، هنگامی اهمیت بیشتری مییابد که مشروطه را بخشی جداییناپذیر از هویت تاریخی آذربایجان و حافظه ملی ایران بدانیم؛ هویتی که در آن، قانونخواهی و آزادیطلبی نه مفاهیمی وارداتی، بلکه برخاسته از تجربه تاریخی و اراده اجتماعی ایرانیان بوده است.
اهمیت این رویداد در آن است که مشروطه را از سطح یک خاطره باشکوه به یک مسئله زنده فرهنگی بازمیگرداند. جامعهای که گذشته خود را درست و عمیق میخواند، بهتر میتواند آینده خویش را بسازد. بازخوانی مشروطه، در حقیقت بازخوانی نسبت ایرانیان با دولت، قانون، آزادی و مسئولیت اجتماعی است؛ بازخوانی مسیری که هنوز به پایان نرسیده و همچنان در وجدان تاریخی جامعه ادامه دارد.
تبریز، با همه نشانههای تاریخی و فرهنگی خود، شایسته آن است که بزرگداشت مشروطه را به یک جریان ماندگار فرهنگی تبدیل کند؛ جریانی که دانشگاه، مدرسه، رسانه، هنر و نهادهای اجتماعی را دربرگیرد و نسل جوان را با حقیقتی روشن آشنا سازد: هیچ ملتی بدون حافظه تاریخی، هویت پایدار نخواهد داشت و هیچ آزادیای بدون قانون و مسئولیت، دوام نمیآورد.
مشروطه، در تقویم متوقف نشده است. مشروطه در هر مطالبه قانونمند، در هر تلاش برای حفظ کرامت مردم و در هر گامی برای گسترش آگاهی عمومی، دوباره متولد میشود. تبریز نیز همچنان میتواند راوی این تولدهای مکرر باشد؛ شهری که بیش از یک قرن پیش، صدای قانون و آزادی را به سراسر ایران رساند و امروز نیز میتواند آن صدا را، با زبانی تازه و نگاهی آیندهنگر، به نسل فردا بسپارد.
دیدگاهتان را بنویسید